متن زیر گزارش خبرگزاری مهر از جلسه نقد و بررسی فیلم «قصه ها» ساخته رخشان بنی اعتماد است. این جلسه در ایام جشنواره فجر توسط «جنبش هنری فکری سینما انقلاب» (ققنوس)، در حوزه هنری برگزار شد. البته متن سخنان خودم را قدری ویرایش و تکمیل کرده ام.

------------------------------------

دو منتقدی که در نشست جبهه گفتمان انقلاب اسلامی در مورد فیلم «قصه‌ها» صحبت می‌کردند دو نظر کاملا متفاوت داشتند؛ یکی از آنها کاملا با فیلم موافق بود و دیگری این فیلم را به شدت مورد انتقاد قرار داد.


به گزارش خبرنگار مهر، شب گذشته 26 بهمن ماه جنبش فکری هنری سینما انقلاب در تالار سوره حوزه هنری فیلم «قصه‌‌ها» اثر رخشان بنی‌اعتماد را پخش و با حضور سیدناصر هاشم‌زاده، منتقد سینمایی و فیلمنامه نویس و شهاب اسفندیاری، منتقد سینمایی و مستندساز به نقد این فیلم پرداخت.


 

در ابتدای این نشست و بعد از نمایش فیلم «قصه‌ها»، بدون حضور هیچ کدام از عوامل فیلم سید ناصر هاشم‌زاده گفت: فیلمی را دیدیم که یک صورت دارد و یک سیرت. صورت فیلم بیان ناهنجاری‌ها، بیکاری، اعتیاد و فجایعی است که در هر جامعه‌ای ظهور می‌کند و باید به آنها پرداخت.

وی افزود: موضوع فیلم «قصه‌ها» اجتماعی است اما مساله اینجاست که فیلمساز چگونه به مسایل اجتماعی نگاه می‌کند. جامعه ما جامعه‌ای است که مشکلاتی دارد و با شروع انقلاب اسلامی قرار بوده و هست به این مشکلات رسیدگی شود ولی سوال اینجاست که چرا فیلمساز ما در کنار طرح مسایل اجتماعی به طرح مسایل سیاسی پرداخته است.

این فیلمنامه‌نویس ادامه داد: اگر پرداختن به مساله بیکاری و اعتیاد ارتباطی با سیاست دارد باید فیلمساز معلوم کند که این ارتباط چگونه باید بیان شود.

وی فیلم «قصه‌ها» را فیلم «غصه‌ها» نامید و بیان کرد: به عقیده من این فیلم طرح یک سری غصه است آن هم بدون طرح هیچ قصه مشخصی. فیلمساز این فیلم دوربین خود را برداشته و در جامعه‌ای می‌‎گرداند که هیچ خوبی‌ای در آن دیده نمی‌شود. خانم بنی‌اعتماد جامعه ما را یک جامعه سیاه می‌بیند و از روی قصد فقط سیاهی‌ها را به نمایش می‌گذارد.

هاشم‌زاده خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم مواضع فیلمساز این فیلم را در نظر بگیریم باید بگوییم که این یک فیلم سیاسی و به معنای بد کلمه است زیرا به عقیده من طرح هر مساله اجتماعی در حقیقت طرح یک مساله سیاسی است.

وی افزود: ما در موقعیت خاصی هستیم و در دورانی هستیم که انشاء الله دوران اعتدال است بعد می‌آییم و فیلمی می‌بینیم که یک سری مشکلات اجتماعی را با مسایل سیاسی مخلوط کرده و به رخ ما می کشد.

هاشم‌زاده در پایان سخنان خود گفت: به عقیده من کارگردان «قصه‌ها» چیزهای خوبی را که در اجتماع است، نمی‌خواهد ببیند. ما باید به مسایل اجتماعی بپردازیم ولی خارج از جناح‌بندی‌های سیاسی باید به مسایل اجتماعی بپردازیم اما چیزی که در فیلم «قصه‌ها» می‌بینیم این است که فیلمساز قصد دارد حرف دیگری بزند و آن را در قالب یک فیلم اجتماعی به مخاطب می‌خوراند.

شهاب اسفندیاری سخنران دیگر این نشست بود که گفت: سیاه نمایی بد است ولی نمایش سیاهی می تواند وجه مثبتی هم داشته باشد. اصولاً سینما نسبت مستقیمی با سیاهی‌ها دارد و ما اصلا ژانری به نام «نوآر» یعنی سیاه داریم که در آن تباهی‌ها، آدم‌های بد و شرور، فرهنگ زیرزمینی و مطرودان جامعه به نمایش در می‌آیند.

وی افزود: شرایط اجتماعی در به وجود آمدن فیلم‌هایی که این نوع نگاه را دارند بسیار تاثیر مستقیمی دارد. فیلم یک متن اجتماعی است که می‌توان با آن جامعه را شناخت.

وی خاطرنشان کرد: البته نسبت فیلم با جامعه نسبت یک به یک نیست زیرا در این میان یک واسطه به نام فیلمساز وجود دارد که می تواند دغدغه ها و نگرش های فکری و سیاسی خود را در آن بگنجاند. ضمن این که هر فیلمی هم لزوما بازنمایی کل جامعه نیست. نمی توان با دیدن فیلم «سکوت بره‌ها» گفت که همه آمریکایی‌ها آدمخوار هستند و یا با دیدن فیلم «خانه پدری» کیانوش عیاری نمی‌توان بر سنگدلی و قصاوت تمام مردان سرزمین‌مان دلالت کرد.

اسفندیاری، رخشان بنی‌اعتماد را یکی از معدود فیلمسازانی دانست که دغدغه اجتماعی او از جنس کاسبی نیست و بیان کرد: در سینما کسانی را داریم که رسماً وطن فروشی می کنند و با ساخت فیلم های سیاه از جامعه به دنبال جوایز جشنواره ها و اقامت خارج و القای یأس و در نتیجه تشویق حمله نظامی به ایران هستند، اما بنی اعتماد این گونه نیست. هیچکس نمی‌تواند ادعاکند که دغدغه های اجتماعی او از جنس وطن فروشی است.

این فعال فرهنگی به ساخت فیلم «زیر پوست شهر» در دوران اصلاحات اشاره کرد و گفت: بنی اعتماد در اوج دوران اصلاحات که حرف زدن از فقر و بدبختی زیاد به مذاق اصلاح طلبان و روشنفکران خوش نمی آمد با ساخت «زیر پوست شهر» نشان دادکه دغدغه عدالت را دارد و این یک نکته مثبت در جریان فیلمسازی اوست. او در سالهایی که هیچ کس به فکر جانبازان و خانواده های آنها نبود و بسیاری فیلمسازان درباره مسایل سیاسی و جامعه مدنی و لیبرالیسم فیلم می ساختند، فیلم زیبای «ننه گیلانه» را ساخت. حتی در این فیلم به کسانی که برای حمله آمریکا به ایران آذین بسته بودند، طعنه زد. چنین فیلمسازی را نباید با برخی انگ های سیاسی محکوم کرد.

وی بنی اعتماد را فردی که برای ساخت فیلم‌های اجتماعی صلاحیت دارد عنوان کرد و گفت: او آدم سیاسی کاری نیست و در پرداخت به معضلات اجتماعی صادق است. نمی خواهم بگویم فیلم «قصه ها» شاهکار است زیرا برخی اپیزودها بسیار شعاری است ولی دیدن این فیلم برای مردم جامعه، خصوصا طبقات مرفه که خبر از حال کارگران ندارند، بسیار لازم است.

اسفندیاری یک ویژگی فیلم را پایان نسبتا امیدوارکننده و انسانی آن دانست و گفت: همه اپیزودهای فیلم تلخ نیست. برخی شخصیت ها زندگی شان بهتر شده و بهبود یافته. پیام نهایی فیلم هم برای جوانان مأیوس و سرخورده این است که به جای آنکه دنبال دگرگونی اساسی در جامعه باشید، بروید یک کار خیر و مفید برای مردم و جامعه خود انجام دهید و قدمی در راه اصلاح وضع موجود بردارید. 

اسفندیاری در پایان سخنان خود گفت: نمی دانم چرا مدیریت سابق سینمای کشور این فیلم را دو سال در توقیف نگه داشت در صورتی که اکران این فیلم به نفع جمهوری اسلامی ایران است اما از فیلم های سخیفی برای نمایش حمایت کرد.

در پایان این نشست و قبل از شروع پرسش و پاسخ حاضران با منتقدان، مجری برنامه سلام رخشان بنی اعتماد به حاضران جلسه را ابلاغ کرد و از قوی وی گفت: بسیار تمایل داشتم که در این جلسه شرکت کنم ولی به خاطر اینکه به من دیر اعلام شد که چنین نشستی برگزار می شود نتوانستم در آن حضور یابم.