در همين مدت کوتاهی که اندکی در وادی انديشه انتقادی و مطالعات فرهنگی به گشت و گذار پرداخته ام، يک سوال جدی برايم ايجاد شده است: چرا در کتابهای مطرح و مهم حوزه فرهنگ و انديشه به ندرت می توان ارجاعی به اثر يک انديشمند ايرانی يافت؟ برای پاسخ به اين سوال می توان سراغ تفسير های تاريخی رفت يا مشکل را به نهادهای سنتی و فرهنگی جامعه خودمان فرا فکند - همانگونه که برخی متفکران ايرانی مجددا در سالهای اخير اينگونه تحليل کرده اند. اما اگر مشکل اين است ، پس چرا ارجاعات فراوان و مهمی به آثار متفکرانی از ساير کشورهای شرقی يا اسلامی را در متون نسبتا معاصر غربی می توان به وفور يافت ؟ شايد بگوييم برخی از اين متفکران سالها در جوامع غربی زندگی کرده اند و به اصطلاح همان تفکر غرب را بازگو کرده اند که به آنها اقبال شده است. اما اولا ما اين نيز کم نداريم متفکرانی که سالهاست در اروپا يا آمريکا زندگی می کنند و در دانشگاههای آنجا مشغول به کار هستند. ثانيا بر خلاف تصور فوق،  بسياری از آن متفکران شرقی به واسطه افکار متفاوتشان در محافل دانشگاهی غرب شهرت يافته اند. ادوارد سعيد ، هومی بابا ، آرجون آپادورايی ، ايهب حسن ، عارف درليک ، ماسائو ميوشی ، علا شوهت ، بسام طيبی و ... از اين جمله اند و افکارشان گاه به واسطه انتقاد های بنيادين به برخی نگرشهای رايج در غرب شهرت عام و خاص يافته است. البته جای اين پرسش باقی است که چرا برخی از اين انديشه های به شدت انتقادی که امروز در دانشگاههای غربی تحت عنوان انديشه پسا استعماری ( postcolonialism)  - و به واقع ضد استعماری - در رديف و همطراز انديشه های پست مدرن تدريس می شود ، در ايران چندان معرفی نشده است؟

پس بهتر است پاسخ پرسش نخستين را منحصرا در عوامل تاريخی و يا صورتهای خاصی از نهادهايی چون دين و سنت جستجو نکنيم. شايد دلايل ديگری - بعضا ساده و دم دست - نيز در ميان باشد. من به چند مورد اشاده می کنم اميدوارم بعد ها بتوانم بيشتر به آنها بپردازم:

۱- تکراری يا تقليدی بودن آثار و انديشه های برخی از متفکران ايرانی برای محافل دانشگاهی غرب ( هابرماس پس از سفر به ايران در گفتگو با اشپيگل به اين نکته اشاره کرد.)

۲- بی اعتباری يا کم اعتباری علوم انسانی در جامعه و خانواده ايرانی.

۳- دشواری های زبان دانشگاهی در حوزه علوم انسانی و امتناع بسياری از انديشمندان ايرانی از نگارش به زبان انگليسی.

۴- سياستهای وزارت علوم در حوزه علوم انسانی .

 و... ؟

پيام هاي خوانندگان ()    link     شهاب اسفندیاری -دوشنبه ۱٤ فروردین ۱۳۸٥