ویراست دوم

در ادامه‌ی مطلب قبل نکته‌ای در ذهن داشتم که شاید یکی از نتایج بحث «فرهنگ علمایی» باشد. پرسشم این است که علت این که بسیاری از «علما» از رییس‌جمهور و پاره‌ای اقدامات و مواضع فرهنگی دولت - خصوصا در «مسئله‌ی حجاب» - به شدت گلایه‌مند هستند، اما در سخنان آیت‌الله خامنه‌ای به ندرت چنین نگرانی و نارضایتی را مشاهده می‌کنیم چیست؟ 

علی‌رغم این که دولت کنونی بیش از هر دولتی برای امور دینی و مذهبی بودجه اختصاص داده است و با وجود اینکه رییس‌جمهور کنونی بیش از هر رییس‌جمهوری درباره‌ی اسلام و مکتب اهل بیت (ع) از تریبون‌های بین‌المللی و در رسانه‌های جهانی سخن گفته و برای نخستین بار نام حضرت فاطمه زهرا (س) و حضرت ولی‌عصر (عج) را از تریبون رسمی سازمان ملل مطرح کرده است، چرا «علما» تا این اندازه با او مشکل دارند؟ آیا دست کم در دو دهه‌ی اخیر در کشورمان هیچ عاملی در افزایش گرایش به تشیع در جهان اسلام  به اندازه‌ی محبوبیت شخص احمدی‌نژاد تأثیرگذار بوده است؟ و مگر احمدی‌نژاد نشان نداده‌ است که شخصا در رعایت احکام دین از برخی رؤسای جمهورِ روحانی هم «متشرع»‌تر است؟

شاید یک علت این باشد که برای برخی از علما اهمیت حفظ منزلت و جایگاه «فرهنگ علمایی» بالاتر از بسیاری معیارهای دیگر باشد. طبعا این دولت با این که در نشر و تبلیغ «فرهنگ اسلامی» و «مکتب اهل بیت» (ع) بسیار کوشیده است اما بر خلاف دولت‌های قبل به مقتضیات و ملاحظات «فرهنگ علمایی» چندان اعتنایی نداشته است. یک دلیل طبیعی این امر هم این است که رییس دولت «روحانی» نبوده است. آقای خاتمی با یک پیغام خصوصی از معرفی وزیر زن صرف‌نظر کرد، اما آقای احمدی‌نژاد در برابر آن موج خطبه‌ها و پیام‌ها و تهدیدها ایستاد و سه وزیر زن به مجلس معرفی کرد.

به یاد ندارم آقای خاتمی در دوران ریاست جمهوری‌اش در اجرایی از یک ارکستر سمفونی شرکت کرده باشد. اما آقای احمدی‌نژاد نه تنها شرکت کرد بلکه در کنار نوازندگان و رهبر ارکستر ایستاد و در وصف موسیقی با خبرنگار تلویزیون مصاحبه کرد.  مجید انتظامی پس از این حضور گفت: «دیشب یک اتفاق مبارک برای موسیقی ما افتاد که در تاریخ سی‌سال گذشته کم نظیر بوده است». در مقابل برخی علما پیام می‌دادند که «انتظار‌ امام‌ زمان با موسیقی و کنسرت و تشویق اهل ملاهی و مناهی محقق نمی‌شود». وقتی احمدی‌نژاد در کنار رییس جمهور ونزوئلا می‌نشیند و نمایش ورزش رزمی دختران را در تهران تماشا می‌کند قطعا پیامدهای این کار خود را می‌داند. روسای جمهور سابق هرگز از این کارهای «قبیح» نمی‌کردند.

در واقع شاید بتوان گفت که مشکل این است که احمدی‌نژاد در برابر پروژه‌ی تعمیم «فرهنگ علمایی» به عموم اقشار و طبقات و صنوف ملت ایستاده است. از همین روست که حتی برخی علمای به اصطلاح نوگرا هم در مصاحبه‌هایی با سایت‌های مخالف رییس‌جمهور ضمن طرح برخی شبهات، چنین وانمود می‌کنند که این دولت اساسا با «روحانیت» و «فقه» مشکل دارد و به دنبال «تضعیف جایگاه ولایت فقیه است». (جالب این که سایت یاد شده - که وابسته به فرزند یکی از علما است - با خوشحالی زایدالوصفی یک بخش «جذاب» از این مصاحبه را دو بار با دو تیتر مختلف بر خروجی خود قرار داد: اینجا و اینجا). (۱)

به نظر می‌رسد برای آیت‌الله خامنه‌ای اهمیت توجه این دولت به «فرهنگ اسلامی» و   عزت و اقتدار ایران و نیز بسط عدالت اجتماعی به مراتب بیشتر از کم توجهی آن به «فرهنگ علمایی» باشد. ضمنا برخلاف ابراز نگرانی شدید برخی افراد، به نظر می‌رسد رهبری هیچ نگرانی در خصوص «ولایت‌پذیری» این دولت هم ندارند.  «ناگفته‌های» جلسه‌ی اخیر رهبر انقلاب با اعضای جامعه‌ی مدرسین حوزه‌ی علمیه قم که اخیرا توسط یکی از اعضای این تشکل در مصاحبه با خبرگزاری فارس بیان شده شاید موید این تحلیل باشد:

« یکی از دوستان مسئله حجاب و عفاف را مطرح کرد و حرف‌های او تعریض به بی‌توجهی برخی مسئولان نسبت به حجاب فقهی بود که آقا فرمودند "من این مطلب را قبول ندارم؛ مسئولان امروز همه حجاب فقهی را قبول دارند ولی اختلاف سلیقه در تاکتیک‌هاست"».

«حضرت آقا فرمودند "فرضا دختری که حجاب کاملی ندارد اما شب قدر یا در مجلس دعای کمیل شرکت و به درگاه خداوند تضرع می‌کند و یا در راهپیمایی 22 بهمن تصویر امام را می‌گیرد، نمی‌توان گفت که بی‌دین است بلکه نمی‌داند حجاب اسلامی چیست که باید او را توجیه کرد. باید در باب حجاب کتاب نوشت و از طرق مختلف مانند فیلم‌های تلویزیونی حجاب را تبیین و افراد ناآگاه را ارشاد کرد ".»

«رهبر انقلاب با آنکه جهت‌گیری کلی دولت را تائید کردند و تصریح داشتند نمی‌خواهند یک طرف را تأیید کنند اما این را به قاطعیت فرمودند که "مسئولین فعلی با حجاب فقهی مخالف نیستند ولی در تاکتیک‌ها اختلاف وجود دارد ".»

رهبر انقلاب فرمودند "امروز وقتی رئیس جمهور یا مسئول ارشدی از دولت به خارج از کشور می‌رود، من نگرانی ندارم اما قبلا نگران بودم که مسئولان در خارج از کشور می‌خواهند چه بگویند؟ " و نمونه‌هایی نیز درباره سوء‌رفتارهای گذشته ذکر کردند و به عنوان مثال فرمودند "یک بار در موضوع روابط با یک کشور اروپایی کاغذی آوردند و مطالبی مطرح کردند که خلاف عزت بود و من جلوی آنها ‌ایستادم و حتی در مورد مشابهی ‌گفتم اگر این کار را بکنید، مخالفت خود را اعلام می‌کنم ".

«مقام معظم رهبری با قاطعیت فرمودند که "در شرایط کنونی اختلاف نظر هست و من هم برخی مسائل را قبول ندارم اما الان اگر رهبری چیزی بگوید، رئیس جمهور می‌پذیرد و به آن عمل می‌کند " و این مطلب بسیار مهم است که برخلاف آنچه القا و تصور می‌شود که آقای احمدی‌نژاد به حرف رهبری گوش نمی‌دهد، آقا تصریح فرمودند که اینگونه نیست.» 

 

سایت بی‌بی‌سی فارسی در نقل این سخنان از سوتیتر «دفاع آیت‌الله خامنه‌ای از سیاست‌های دولت درباره حجاب» استفاده کرده است (۲)، که البته بیراه هم نیست. چون این سخن رهبر انقلاب که برخی زنان و دختران «دین‌دار» هستند و در دعای کمیل و مراسم شب قدر شرکت می‌کنند ولی حجاب ندارند دو نتیجه مستقیم دارد. اولا این که برخلاف نظر برخی علما بدحجابی را نمی‌توان و نباید هم‌ردیف جرائمی همچون «دزدی، قاچاق و تروریسم» قرار داد. ثانیا از آنجا که رهبری فرموده‌اند در برخورد با این قبیل زنان باید «کار فرهنگی» صورت گیرد برخورد عام و علی‌السویه انتظامی با «بدحجابی» از نظر مبنا و اجرا دچار مشکل می‌شود. زیرا پلیس نمی‌تواند قبل از برخورد با زن‌های «بدحجاب» از آنها سوال کند آیا شما در دعای کمیل یا راهپیمایی ۲۲ بهمن شرکت می‌کنید یا خیر؟

------------------------------------------------------------

پی‌نوشت:

۱) اینجا یاد خاطره‌ای از دوران دانشجویی و عضویت در جامعه اسلامی دانشجویان می‌افتم. در آن زمان هر وقت انتخاباتی فرا می‌رسید تشکل‌های سنتی و به اصطلاح «برادر بزرگ» در جناح راست مدعی می‌شدند که: «ما تابع روحانیت هستیم» و هرچه نظر «روحانیت» باشد - مثلا در مورد انتخاب کاندیداها و بستن لیست و ... - همان را می‌پذیریم. ما جوانان ساده هم باور می‌کردیم و از هر کاندیدایی یا لیستی که به گفته‌‌ی آنها «مورد تایید روحانیت» بود حمایت می‌کردیم. چون اگر مخالفت می‌کردیم متهم به «ضدیت با روحانیت» می‌شدیم! بعدها فهمیدیم که در واقع همین سیاسیون «مکلاه» هستند که کاندیداها را نهایی می‌کنند و لیست‌ها را می‌بندند و علما را هم توجیه‌ می‌کنند! از وقتی این حقیقت را فهمیدیم دیگر در انتخابات‌ها خودمان مستقلا تصمیم‌گیری می‌کردیم. طبعا تا مدتی این کار برای‌مان بسیار هزینه داشت و توسط آقایان «مکلاه» متهم به «انحراف از راه روحانیت» می‌شدیم!

دانش آموز که بودیم بولتن‌های «جامعه روحانیت مبارز» را می‌خواندیم به خیال این که تحلیل‌های ارائه شده در آن نظر «روحانیت» بود. بعدها فهمیدیم که جمعی «مکلاه» جلسات دفتر سیاسی «جامعه روحانیت مبارز» را می‌گرداندند و آن بولتن را تهیه‌ می‌کردند. به همین دلیل حوالی سال ۱۳۷۴ - ۱۳۷۳ که میان آیت‌الله مهدوی‌کنی و آقای ناطق‌نوری اختلافی پیش‌آمد، آیت‌الله مهدوی آن آقایان «مکلاه» را از دفتر سیاسی بیرون کردند. آنها هم رفتند جای دیگری و همان بولتن را از آن به بعد به اسم دیگری منتشر کردند!

امروز هر وقت برخی آقایان این دولت را به «عدم تبعیت از روحانیت» یا «عدم تبعیت از ولایت» متهم می‌کنند یاد آن ماجراها می‌افتم! آخر خدا وکیلی سایتی مثل «خبر‌آنلاین» واقعا دغدغه‌اش این است که فلان مقام در سفر نمازش را شکسته می‌خواند یا کامل؟! آیا وقتی این سایت ناجوانمردانه  به سراغ تاریخ می‌رود قصدش تجلیل از «جوانمردی» است ؟! آن «سردارِ بازاری» که از مناعت طبع «بنگاه تجاری - سیاسی رفسنجان» پس از راهپیمایی ۹ دی ستایش می‌کند، آیا واقعا نگران «عدم ولایت‌پذیری دولت دهم» است؟ به قول یک بنده خدا «ملت شما را شناخته است»!

 

۲) البته این سایت و سایت‌های مشابه تلاش کرده‌اند با استناد به این سخنان این‌گونه القا کنند که تنها دلیل حمایت رهبری از رییس جمهور این است که احمدی‌نژاد «حرف شنوی» دارد. در حالی که اگر رهبر انقلاب صرفا به دنبال گزینه‌ای بودند که «حرف شنوی» داشته باشد طبعا کافی بود چراغ سبزی به افراد مشتاقی چون قالیباف و لاریجانی نشان می‌دادند تا در انتخابات ۱۳۸۸ دوباره کاندیدا شوند. قطعا این افراد به دلیل این که اساسا ارتقای خود به سطوح عالی سیاسی را مدیون رهبری بوده‌اند، بسیار بیشتر از احمدی‌نژاد از ایشان «حرف شنوی» داشتند.

اتفاقا به نظر من یکی از دلایل حمایت آیت‌الله خامنه‌ای از احمدی‌نژاد این است که نوع رابطه رییس‌جمهور با رهبری شباهت‌هایی با رابطه‌ی آیت‌الله خامنه‌ای با حضرت امام (ره) دارد. و مگر آیت‌الله خامنه‌ای در دهه‌ی شصت متهم به «عدم تبعیت از نظر ولی‌فقیه» نشدند و حتی علیه ایشان در نماز جمعه شعار «مرگ بر ضد ولایت فقیه» ندادند؟ لیکن به نظرم هم امام و هم مقام رهبری خوب می‌دانستند که برای مملکت‌داری‌ و دفاع از عزت و منافع ملی، انسان‌هایی به درد می‌خورند که علاوه بر دارا بودن ویژگی‌های عمومی، «جسور» و «شجاع» باشند. و نیز می‌دانستند که «شجاعت» و «جسارت» دکمه‌ی خاموش و روشن ندارد.

شنیده‌ام که آیت‌الله خامنه‌ای در اولین دیدار پس از انتخابات ۱۳۸۴ به دکتر احمدی‌نژاد گفته‌اند (نقل به مضمون): «امتیاز بزرگی که شما دارید این است که وامدار هیچ شخص و گروهی نیستید. حتی من.»