ملاحظاتی درباره تصویر روحانیت

متن زیر چکیده مقاله ای است که در تاریخ 10 اردیبهشت 1392 در همایش «روحانی در قاب سینما» در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، و در «پَنِلی» با حضور دکتر فکوهی، دکتر منتظرالقائم و حجت الاسلام علی جعفری، ارائه کردم.

----------------------------------------------------------------------

ملاحظاتی درباره ی «بَرسازی»، «بازسازی» و «اوراق سازی» تصویر روحانیت

 

اگر اجمالاً این ارزیابی «ژان بودریار» را بپذیریم که در عصر سیطره «حاد واقعیت» (hyper-reality)،  «تصاویر»، اهمیت و جایگاهی به مراتب فراتر از «واقعیت» پیدا کرده اند، و به عبارت دیگر «تصاویر، واقعی تر از واقعیت شده اند»، می توان نتیجه گرفت که امروزه نحوه ی «بازنمایی» (Representation) هر پدیده ی اجتماعی در هنرها و رسانه های عامه پسند، اهمیتی فراتر از «واقعیت» آن پدیده، در شکل دهی به قضاوت افکار عمومی نسبت به آن پیدا کرده است.  با کمی اغماض می توان گفت که در دنیای امروز پدیده ای  که به «تصویر» کشیده نشود، گویی که از دایره «وجود» خارج شده است ؛ دست کم این که «بود و نبود» آن چندان تفاوتی ندارد (لم یکن شیئاً مذکورا). به همین دلیل است که این روزها هیچ کالایی تا «تصویر مطلوب»ی از آن برساخته نشود، به فروش نخواهد رسید. و هیچ سیاستمداری تا «تصویر مطلوب»ی از او برساخته نشود، به قدرت نخواهد رسید. «مدیریت تصویر»  (Image control) و «مهندسی آبرو» (Reputation engineering)  بخش لاینفکی از هر فعالیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی شده است. با این مقدمه می توان نتیجه گرفت که در جامعه امروز ما «تصویر» یک نهاد اجتماعی - مثل روحانیت - از خود آن نهاد، اهمیت فراتری دارد.  اما آیا متولیان نهادهای اجتماعی ما – از جمله روحانیت – اساساً دغدغه ی برساختن «تصویر» خود را دارند؟ مسئله این جا است که در مورد بسیاری از نهادهای اجتماعی، «تصویرسازان رقیب» نیز با انگیزه های متفاوتی مشغول کارند. لذا این گونه نیست که اگر نهادی خود، دست به کار برسازی (Construction) و بازسازی  (Reconstruction) «تصویر» خود نشد، هیچ تصویری از این نهاد موجود نباشد و این نهاد از صحنه (رسانه ای) روزگار محو شود. بلکه این «تصاویر دیگر» از این نهاد خواهند بود که میدان دار خواهند شد و انگاره هایی در فضای اجتماعی تولید خواهند کرد که بعدا نیازمند «اوراق سازی» (Deconstruction) خواهد بود. بدیهی است که حتی هنگام برساخته شدن تصویر مطلوب توسط نهاد روحانیت نیز، نباید کار را تمام شده فرض کرد، چون «دیگران» هم در جهت «اوراق سازی» این تصاویر اقدام خواهند کرد. در نتیجه ما با یک میدان نبرد دائمی مواجه هستیم: «نبرد تصاویر» و یا «نبرد بازنمایی ها». مقاله حاضر می کوشد تا با ارائه ی ملاحظاتی درباب فرآیند «برسازی»، «بازسازی» و «اوراق سازی» تصویر روحانیت، پاره ای از مقدمات و الزامات ورود به چنین نبردی را یادآور شود.

/ 4 نظر / 51 بازدید
سید فرید

ساخت و نمایش فیلم مارمولک برای اوین بار واکنش گسترده روحانیت به نحوه بازنمایی اش در رسانه سینما را برانگیخت. مرور زمان و جابجایی آستانه حساسیت باعث شد فیلم رسوایی واکنش کمتری در پی داشت. به گمانم تصویری ذهنی غالب مردم ایران از روحانیت، شبیه هیچ یک از روحانیونی که در فیلمها ارائه می‌شوند، نیست. شناسایی اینکه انگاره ذهنی موجود بر اساس چه فرآیند فرهنگی - تاریخی شکل گرفته، می‌تواند در اصلاح و ارتقاء آن تاثیرگذار باشد .

سید یحیی

سلام متاسفانه گاهی مواقع ما از جملات وتعاریف از متفکران غربی استفاده میکنیم که حتی ذره ای بر اساس منطق نیست و بعد براساس اون تعریف توضیحاتی رو میدیم که بر اساس جمله قبلی این توضیحات نیز باطل است تصاویر واقعی تر از از واقعیت شده اند خیلی هم که بتواند اتفاق بیفتاد در یک دوره زمانی کوتاه (2و3 سال)است مردم هر چقدر هم که تحت تاثیر این تصاویر قرار بگیرند باز هم واقعیت جامعه انها را به ورطه حقیقت وواقعیت می کشاند هیچ گاه چهره ی روحانیت تغییر نخواهد کرد در نگاه مردم زیرا هنوز مطهری ها بسیاری وجود دارند که نمی گذارند مردم به این تصاویر عادت کنند نه تنها در روحانیت که هر صنفی شاهکار خود را دارد

مجید

سلام دکتر جان منتظر مقالات و نوشته های تخصصی شما در حوزۀ ارتباطات سینما و مطالعات فرهنگی هستم ارادت

سید مهدی

سلام اصل مطلبی که مقاله به آن میپردازد (هم آوردی تصاویر) مطلب درخور تأمل و مفیدی است. اما در مورد مطلع بحث: بنده متوجه منظور بودریار از سیطره حاد واقعیت نشدم. اگر منظورش همان است که شما فرموده اید باید عرض کنم که چیز جدیدی نیست. اینکه یک کالا تا خوب در ذهن مخاطب، مصور نشود فروش نمیرود در واقع همان شناساندن است که بشر همواره برای برقراری ارتباط به آن محتاج بوده و اقبال و ادبارش به شناختش بستگی داشته. این همیشه بوده قرآن هم میفرماید "بل اکثرهم لایعلمون الحق فهم معرضون" چون نمیدانند حق را از آن رو میگردانند (اگر برداشتم از آیه صحیح باشد) متشکرم یاحق